Năm 2026 đánh dấu 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726 – 2026) – một trong những nhà bác học kiệt xuất của dân tộc Việt Nam, người dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp học tập, nghiên cứu, giáo dục và phụng sự đất nước.
Đây không chỉ là dịp để tri ân những cống hiến to lớn của ông đối với lịch sử, văn hóa và nền học thuật Việt Nam mà còn là cơ hội để tiếp tục lan tỏa truyền thống hiếu học, trọng tri thức, trọng hiền tài; khơi dậy khát vọng học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và cống hiến vì sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Sinh năm 1726 trong một gia đình khoa bảng tại làng Diên Hà (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), Lê Quý Đôn từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, ham học và có trí nhớ đặc biệt. Ông đỗ đầu cả kỳ thi Hương, thi Hội và thi Đình, trở thành một trong những trí thức lỗi lạc nhất của Việt Nam thế kỷ XVIII. Trong suốt cuộc đời làm quan, nghiên cứu và sáng tác, ông luôn đặt lợi ích của đất nước và Nhân dân lên trên hết, để lại dấu ấn sâu sắc trên nhiều lĩnh vực như lịch sử, địa lý, triết học, văn học, giáo dục, kinh tế và khoa học.
Với khối lượng trước tác đồ sộ cùng phạm vi nghiên cứu trải rộng trên nhiều lĩnh vực, Lê Quý Đôn được xem là biểu tượng của trí tuệ Việt Nam, một nhà bác học bách khoa có tầm ảnh hưởng sâu rộng đối với nền học thuật nước nhà. Những công trình như Đại Việt thông sử, Vân đài loại ngữ, Kiến văn tiểu lục, Phủ biên tạp lục, Bắc sứ thông lục, Toàn Việt thi lục... không chỉ lưu giữ kho tàng tri thức quý báu của dân tộc mà còn thể hiện tư duy khoa học, phương pháp nghiên cứu nghiêm cẩn, tinh thần quan sát thực tiễn và khát vọng không ngừng khám phá, mở mang tri thức.
Điều làm nên giá trị trường tồn của Lê Quý Đôn không chỉ nằm ở những bộ sách để đời mà còn ở tư tưởng giáo dục tiến bộ vượt trước thời đại. Ông cho rằng việc học không phải để cầu danh hay chỉ để vượt qua các kỳ thi, mà trước hết là để hoàn thiện nhân cách, mở mang trí tuệ và phụng sự đất nước. Ông đề cao "thực học", phê phán lối học hình thức, giáo điều; khuyến khích học đi đôi với hành, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo giá trị của tri thức.
Theo Lê Quý Đôn, người học cần biết quan sát, suy ngẫm, tự nghiên cứu, không ngừng khám phá và vận dụng điều đã học vào cuộc sống. Tri thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động, sáng tạo và những giá trị tốt đẹp cho cộng đồng. Những tư tưởng ấy đến nay vẫn giữ nguyên giá trị, trở thành nền tảng quan trọng của giáo dục hiện đại trong việc phát triển phẩm chất, năng lực người học và xây dựng xã hội học tập.
Không chỉ đề cao thực học, Lê Quý Đôn còn là tấm gương sáng về tinh thần tự học và học tập suốt đời. Với ông, việc học là hành trình không có điểm dừng; người trí thức phải luôn cầu thị, khiêm nhường, không ngừng học hỏi từ sách vở, từ thực tiễn và từ cuộc sống. Chính khát vọng khám phá tri thức cùng phương pháp nghiên cứu khoa học nghiêm cẩn đã giúp ông để lại một di sản học thuật đồ sộ, góp phần làm giàu nền văn hiến Việt Nam. Đó cũng là lý do UNESCO đã thông qua Nghị quyết cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, khẳng định những đóng góp nổi bật của ông đối với di sản tri thức của Việt Nam và nhân loại.
Đối với thầy và trò trường THCS Giảng Võ 2, những giá trị mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại càng có ý nghĩa sâu sắc trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và chuyển đổi số hiện nay. Nhà trường luôn hướng tới xây dựng môi trường giáo dục lấy học sinh làm trung tâm, phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực; khuyến khích mỗi học sinh hình thành tinh thần tự học, tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và ý thức học tập suốt đời. Bên cạnh việc tiếp thu tri thức, học sinh được tạo điều kiện tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học, STEM, phát triển văn hóa đọc, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) vào học tập một cách chủ động, sáng tạo và có trách nhiệm. Những hoạt động ấy chính là sự tiếp nối tinh thần "thực học - thực hành - thực sáng tạo" mà Lê Quý Đôn đã khởi xướng từ ba thế kỷ trước.
Mỗi tiết học đổi mới, mỗi cuốn sách được mở ra, mỗi đề tài nghiên cứu khoa học, mỗi sản phẩm số hay mỗi ý tưởng sáng tạo của học sinh hôm nay đều góp phần nuôi dưỡng tình yêu tri thức và khát vọng cống hiến. Đó cũng là cách trường THCS Giảng Võ 2 bồi đắp những phẩm chất cần thiết của công dân trong thời đại mới: biết học tập suốt đời, biết làm chủ công nghệ, biết sáng tạo, biết sẻ chia và luôn có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước.
Kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là dịp tri ân một bậc hiền tài của dân tộc mà còn là lời nhắc nhở mỗi chúng ta tiếp tục gìn giữ và phát huy truyền thống hiếu học của cha ông. Ba trăm năm đã trôi qua, nhưng ngọn đèn tri thức mà Lê Quý Đôn thắp sáng vẫn luôn soi đường cho các thế hệ người Việt. Tinh thần ham học hỏi, tư duy khoa học, khát vọng đổi mới và ý chí cống hiến của ông sẽ tiếp tục truyền cảm hứng để mỗi cán bộ, giáo viên và học sinh trường THCS Giảng Võ 2 không ngừng vươn lên, làm chủ tri thức, công nghệ và sáng tạo, góp phần xây dựng một nền giáo dục hiện đại, nhân văn, hội nhập; chung tay xây dựng đất nước Việt Nam ngày càng hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc.
